DE GESCHIEDENISSEN VAN “TRIKS" EN "DE MAGIËR"

2. DE GESCHIEDENIS VAN “DE MAGIËR"

Nadat wij hiervóór de geschiedenis van “Triks” hadden afgerond begeven wij ons thans in de studie van “De Magiër” en het “Mephisto-Huis”.

Op 1 mei 1943 opende Cas G. Ziekman (* 1919, † 1987), jongleur / goochelaar, het Mephisto-Huis aan de Prins Hendrikkade 124 in Amsterdam (direct na de oorlog Willemspark­weg 204 en sinds 1951 Rooseveltlaan 189 aldaar).

In juni 1947 verscheen bij het Mephisto-Huis het eerste nummer van het “Vakblad voor de Goochelkunst” “De Magiër” onder redactie van Cas G. Ziekman zelf. De eerste jaargang (juni 1947- mei 1948) was uitbundiger geïllustreerd (door de zeer goede tekenaar Anton Hagedorn) en bevatte toeren van een hoger gehalte dan concurrent Triks: Mnemotechniek, Endless Rope, Chinees Ringspel, Indian Rope, Yogiwo.... Bovendien was de abonnementsprijs 10 gulden per jaar tegen die van Triks 15 gulden.

Jaargang 2 (juni 1948 - mei 1949) met een andere redacteur: Dick Hemmes (pseudonym Dick Harris, ook als begeleidend pianist van goochelaars optredend, ook wel in Triks publicerend, wat over en weer gebeurde). Bovendien treden hier ook F.H. Kemner jr. en Roland Wagter als illustratoren op, wat de kwaliteit doet verminderen.

De publicatie van "De Magiër" kwam daarna ruim drie jaar stil te liggen, want jaargang 3 (oktober 1952 - september 1953, in Triks-frequentie dus) begint met een voorwoord van Cas G. Ziekman, die de tijdelijke impasse wijt aan het vertrek van redacteur Dick Harris, in welke vacature nu echter was voorzien door Wim Cloosterman uit Den Haag (wiens ongeëvenaarde kennis van de goochelkunst wordt geroemd).

Het formaat van de nieuwe Magiër is kleiner, de uitvoering is in edelstencilwerk. Waarschijnlijk waren de kosten te hoog en de baten te laag, want een jaargang kost nu 15,- (gelijk aan Triks). De illustraties zijn vrijwel allemaal van Iskari (= Freek H. Kemner jr., 1921-1984), die De Magiër vanaf de 3de t.e.m. de laatste, 25ste jaargang heeft vormgegeven, die ook een vaste rubriek heeft: "Iets voor U" waarin een leuke trick wordt onthuld of een handige tip wordt gegeven. Destijds bekende namen als Phoa Yan Tiong, Hannini en Anverdi duiken hier regelmatig op, maar ook wordt vaak geshopt in buitenlandse tijdschriften.

Jaargang 4 (oktober 1953 - september 1954) is van hetzelfde laken een pak en bevat zelfs een cursus sneltekenen van Kemner, maar daar kun je tegenwoordig natuurlijk niet meer mee aankomen. In nummer 6 een aardige routine van Anverdi met vier dobbelstenen die onder een bekertje na even flink schudden vanzelf een stapeltje vormen (Fred Kaps vertoonde deze routine ook steeds op de televisie).

Jaargang 5 (oktober 1954 - september 1955). In nummer 7 een aardige trick ("Restored") van Cy Endfield met een verscheurd bankbiljet dat wordt hersteld.

De 6de jaargang missen wij, maar vanaf de 7de (ongedateerd maar 1956/57), de laatste onder redactie van Wim Cloosterman, hebben wij alles t.e.m. de laatste jaargang compleet. Die 7de jaargang is bijzonder vanwege het in afleveringen bijgevoegde boekje door Rink over het bekerspel.

Vanaf jaargang 8 (1957/58) was Iskari enig redacteur. Hij begon verbitterd en zou ook, zo zal blijken, verbitterd eindigen. Op blz. 2 van die jaargang schrijft hij: “Toen de heer Cas Ziekman mij vroeg de redactie van De Magiër op mij te willen nemen, kon ik niet direct een beslissing nemen, omdat ik er mij ten volle van bewust was, dat het heus geen sinecure is om een vakblad goed te redigeren. Het is immers zo, dat de kritiek op een vakblad vaak fnuikend is voor hen, die er hun krachten en tijd aan geven. Kritiek is gezond, doch kritiek terwille van de kritiek is afbrekend. Ja vrienden, ook in magische kringen is dit vaak het geval, doch het is typerend, dat de op- en aanmerkingen meestal van hen komen, die zelf nooit iets van zich laten horen." Een heel mooie jaargang, waarvan wij al zo’n 35 jaar het losse nummer 8 koesteren, op een groter formaat dan de 3de t.e.m. 7de jaargang. Wij vinden De Magiër knusser, gezelliger dan het meer afstandelijke Triks. In Triks stond ook haast nooit reclame, en altijd ongeïllustreerd.

De 9de jaargang van De Magiër (1958/59) heeft een speciaal Okito-nummer door Freddie Jelsma en een speciaal Eddy Taytelbaum-nummer.

De absolute topjaargang van De Magiër is de 10de (1959/60) in blauwdruk, waarmee Iskari destijds experimenteerde (zoals bijv. de omslagen van zijn serie goochelboekjes uit 1959/61: Goochelen met Touw - Magie, ook voor u - Goochelen met sigaretten enz.- en een in deze drukinkt uitgevoerde catalogus): een thema-jaargang zonder nieuws waarin Kemner al zijn typografische en artistieke kunsten vertoont. Hierin ook de verklaring van de “Bengal Net Illusion”, die we laatst Hans Kazàn nog voor de televisie zagen uitvoeren. Dat nummer zat toen vast niet in het programma van het Mephisto-Huis, anders had u de verklaring ervan beslist niet in De Magiër aangetroffen! Dat hij heel goed kan (na-)tekenen, bewijzen de portretten van Cas G., Bruno, Anverdi en Eddy T. in deze jaargang.

Jaargang 11 (1960/61) met een verhaal over Axel Hellström door J. Boxma (Johbino) uit Den Haag. Intussen constateren wij een ander kenmerkend verschil tussen De Magiër en Triks: voor wat betreft het nieuws, de nieuwtjes is Triks superieur. Vaak volstaat De Magiër met congresuitslagen, waar Triks een rijk met foto’s geïllustreerd verslag presenteert (zoals van het Congres in Luik, 1961).

Jaargang 12 (okt. 1961 - sept. 1962) is te druk en te zwaar vormgegeven. Het omslag, dat geheel door een in een rode mantel gestoken duivel wordt ingenomen is veel te dominant voor een blaadje van 16 bladzijden zoals De Magiër. De inhoud komt ook steeds meer te bestaan uit artikelen, die uit buitenlandse tijdschriften zijn overgenomen. Op blz. 134 een interessante foto: “Een hoekje van de grote Mephisto-stand te Leeuwarden (tijdens het NMU-congres in mei 1962) met de medewerkers Paskito een Henk Barendse”.

Jaargang 13 (okt. 1962/sept. 1963). In nummer 9, juni 1963, een aardig artikel over Anverdi. Jaargang 14 (okt. 1963 - sept. 1964). Op het omslag van juli 1964 één van de twee aantrekkelijke dochters van Ziekman: “Marti Ziekman demonstreert multiplying bottles”. Jaargang 15 (okt. 1964 - sept. 1965) toont op blz. 98 de andere: Cora Ziekman (helaas jong overleden). Een leuk idee en vooral ook handig bekeken. Jaargang 16 (okt. 1965 -sept. 1966) toont in het nummer van dec. ‘65 foto’s van Mephisto’s Internationale Demonstratiedag (de tegenhanger van soortgelijke Triks-dagen) met Prof. Sitta, geassisteerd door Cora Ziekman en “Onze redacteur - illustrator Kemner neemt een welverdiende hulde in ontvangst”. Een zeer jeugdige Richard Ross (foto) trad er ook op.

Jaargang 17 (okt. 1966 - sept. 1967) met een soort Donald-Duck-omslag is weinig spectaculair. Jaargang 18 (okt. 1967 - sept. 1968) heeft in het mei/juni-nummer een verslag van het feest ter gelegenheid van het 25-jarig jubileüm van het Mephisto-huis met Pipo de Clown en Herbert Joeks. Inmiddels laten zij hun grollen rollen op een hoger niveau. Ook Cora en Marti (in mini) maken weer reclame. Jaargang 19 (okt. 1968 - sept. 1969) is eigenlijk een selectie uit buitenlandse tijdschriften, zoöok jaargang 20 (okt. 1969 - sept. 1970), waarin Marti en Cora weer figureren, en volgende. Nieuws komt er nauwelijks of niet meer in voor.

Jaargang 21 (okt. 1970 - sept. 1971) is fraai vormgegeven door Kemner (de opmaak wordt steeds evenwichtiger!). Blz. 88a toont Sorcar, bijgestaan door Cora. Jaargang 22 (okt. 1971 - sept. 1972) biedt weinig nieuws. Jaargang 23 (okt. 1972 - sept. 1973): op blz. 183 de (?) Jumbo 4 aas trick. Jaargang 24 (okt. 1973 - sept. 1974): hierin het nieuws van de verkoop (“verplaatsing”) van het Mephisto-Huis aan vier Belgen.

Ten slotte de laatste en 25ste jaargang (okt. 1974 - sept. [1975]). Niet verdwenen in het niets, zoals Triks, maar keurig afgerond. Weer met nieuws: “Als u het mij vraagt...” In april 1975 daarin: “In het laatste nummer van de laatste volledige jaargang van “Triks” schreef de heer Vermeyden de volgende mooie woorden: “Zoals iedereen zal kunnen begrijpen verschijnt ons blad niet in dienst van de commercie. Deze uitgave streeft louter ideële doelen na....” Het valt te betwijfelen of iedereen het inderdaad begrepen heeft. Het feit dat we al een jaar lang geen enkel nummer van dit blad meer gezien hebben, laat eerder het tegendeel veronderstellen."

Mocht er nog onduidelijkheid over het voortbestaan van De Magiër zijn gebleven, het laatste nummer (12) maakt aan eventuele twijfel een einde, want daarin schrijft Iskari: ”Zoals u misschien al gemerkt zult hebben is dit de laatste De Magiër. Na 25 jaar voor het Mephisto-Huis gewerkt te hebben, waarvan ruim 20 jaar als redacteur van De Magiër, meen ik dat nu voor mij de tijd gekomen is afscheid van u te nemen. Ik kan u verzekeren dat het voor mij niet bepaald gemakkelijk geweest is deze stap te doen, maar mijn gezondheid dwingt mij om nu definitief de goochelstok en tekenpen terzijde te leggen”.

In dit nummer ook foto’s van de afscheidsreceptie van Iskari in Kortrijk. En zelfs een interview. Daarin wordt ook de mogelijke vraag beantwoord waarom een goochelaar van de onbetwijfelde klasse van Iskari nooit optrad of aan een kampioenschap meedeed. Zelfs Henk Vermeyden goochelde wel eens in het openbaar! Was hij dan de stille theoreticus op de achtergrond, die liever anderen de eer gunde? Iskari zelf zegt: “In 1943 werd ik ernstig ziek en na een zeer langdurig ziekbed ben ik min of meer invalide geworden”.

Begon hij in 1957 verbitterd aan De Magiër, in 1975 eindigde hij eveneens verbitterd: “25 jaar was ik medewerker van het Mephisto-Huis, waarvan ruim 20 jaar als redacteur van De Magiër. Tijdens die periode heb ik wel eens slechte, zeg maar ontevreden kritiek gehad, maar gelukkig zeer veel waardering, hetgeen mij ieder jaar weer de moed gaf om door te gaan. Er was helaas weinig of geen belangstelling van de lezers om ook zelf actief aan het vakblad mee te werken en ik heb dan ook al die jaren geheel alleen het werk moeten doen. Toen ik de redactie op mij nam, was mijn standpunt: “Van de lezers, voor de lezers”. Maar niemand heeft dat schijnbaar ooit begrepen.... 45 jaar van mijn leven zijn grotendeels gewijd geweest aan de goochelkunst... Ik kan dan ook niet anders zeggen dan dat het niet bepaald prettig is hiervan te moeten scheiden. Helaas, mijn gezondheid dwingt mij tot deze stap”. Toch tekende hij later nog voor Studio Kali, en zou nog menig boekje publiceren, tot hij ten slotte in 1984 op bezoek ging bij Fred Kaps en Okito.

Nu, 20 jaar later, bestaat het Mephisto-Huis in Kortrijk, België nog steeds. Het heet nu Mephisto, of Huis-Mephisto, en is nauw betrokken bij een pas verschijnend nieuw goochelblad, Hocus Pocus geheten (dat het twee jaargangen heeft volgehouden en na twee nummers van de derde jaargang met medeneming van vooruitbetaalde abonnementsgelden achter de horizon verdween). Gelukkig hoeven Iskari en Cas G. Ziekman dit niet meer mee te maken...

home